Brandveiligheidstrainingen – en noem het alsjeblief geen theater meer

Hoe FireWare alle zintuigen aanspreekt

Wie een brandweeroefening of bedrijfshulpverlener training (BHV) bijwoont, denkt niet meteen aan theater. Toch zijn dat precies de roots achter het succes van FireWare, een Nederlands bedrijf dat al meer dan twintig jaar levensechte veiligheidstrainingen en trainingsomgevingen ontwikkelt.

FireWare was betrokken bij het ontwerp en de uitwerking van de Securitas Fire Fighting Training Truck^[1], waarover we eerder al schreven in Fireforum Magazine. Dat prikkelde onze nieuwsgierigheid naar de unieke benadering en inspiratiebronnen van FireWare.

Het ontstaan van FireWare

Wie ooit een brandweeroefening bijwoonde waarbij een knipperend lampje en een piepje “brand” moesten voorstellen, begrijpt waarom FireWare is ontstaan. “Oprichter Sef Hendrickx, destijds student theatertechniek, werd tijdens een drukke periode op school geconfronteerd met zo’n oefening. Zijn reactie was veelzeggend: “Lees maar in de bibliotheek hoe de oude Grieken en Romeinen vuur al geloofwaardig op het toneel zetten – dat ziet er beter uit dan dit kastje.” vertelt Christian Borgers.

Uit die vaststelling groeide het idee: met theatertechniek kun je hulpverleners trainen op een manier die levensecht voelt. En uit onderzoek bleek dat er een significante verbetering te zien was.

Een andere manier van kijken

Voor FireWare gaat theatertechniek niet alleen om de middelen, maar ook om de manier van denken en kijken. Borgers, zelf zowel theatertechnicus als brandweerman, ziet het dagelijks: in de brandweerwereld wordt vaak gedacht dat een scenario vanzelf duidelijk is. 

“Maar telkens weer ontstaan discussies over wat er bedoeld werd met een oefening. 

Theater leert je anders te kijken: hoe breng je iets zo dat de boodschap écht overkomt?”

Dat betekent dat oefeningen meer zijn dan een spel. Hoe realistischer de beleving, hoe beter de voorbereiding. 

“Als cursisten vergeten dat het een oefening is, dan krijgen ze dezelfde adrenaline en focus als bij een echt incident. En juist dat willen we bereiken.”

“Bij het Securitas project ging het minder over het verhaal vertellen, maar zochten we naar de kern van wat je wil trainen, welke competenties wil je trainen, wat moeten mensen kunnen als ze hier vandaan komen. Door dat vast te leggen in een matrix kan ons creatief design team hiermee aan de slag. Uit zo’n matrix komt naar voor dat mensen ook terugkomen voor een herhalingstraining. Een oefenruimte verandert met verplaatsbare wanden in enkele minuten van kantoor in fabriekshal – net zoals een decorwissel in het theater.”

Alle zintuigen aan het werk

FireWare werkt voortdurend aan het prikkelen van zintuigen. Niet alleen zien en horen, maar ook geur, ruimtelijk inzicht en zelfs gevoel voor evenwicht spelen mee. 

“Als mensen één keer écht vuur gezien hebben of brandlucht hebben geroken, geloven ze daarna ook ons gesimuleerde vuur veel sneller. Dan zit je in de film en kom je er niet zomaar uit.”

Ook bij statische oefeningen, zoals incidenten met gevaarlijke stoffen, zoekt FireWare manieren om toeschouwers betrokken te houden. 

Borrelende vaten of rook maken zo’n scenario visueel aantrekkelijker, waardoor de hele ploeg geboeid blijft.

Realisme én verantwoordelijkheid

De kracht van realistisch oefenen brengt ook een verantwoordelijkheid met zich mee. FireWare benadrukt dat oefenleiders moeten afwegen hoe ver ze gaan. “Dezelfde triggers die in een echt incident stress of emoties oproepen, of zelfs leiden tot verkeerde beslissingen, kunnen dat ook in een oefening doen. Dat kan waardevol zijn, maar ook belastend. Daarom moet je goed nadenken: welk realisme helpt mijn doelen, en wat laat ik beter weg? Het kan confronterend zijn en als je er mensen mee kwetst of overmatige stress bezorgd, moet je dat afwegen. Het is waarschijnlijk niet de bedoeling dat brandweermensen slapeloze nachten en stress krijgen na hun training.”

Van blussen tot herkennen

Wanneer de brandweer de blustechniek wil trainen, gebeurt dat in een oefencentrum waar écht vuur wordt gestookt. Daar gaan pallets en andere materialen in de fik en worden verschillende vuurhaarden gecreëerd. Alleen in zo’n setting kun je de fysieke handelingen van het blussen goed oefenen en ervaren hoe vuur reageert op water of schuim.

Maar brandbestrijding is veel meer dan blussen alleen. In feite komt het blussen pas helemaal op het einde: nadat alle procedures en protocollen zijn gevolgd, nadat de verkenning is uitgevoerd, nadat de vuurhaard is gelokaliseerd en – waar mogelijk – slachtoffers zijn gered. Dán pas komt de straal water. Voor al die stappen die eraan voorafgaan, Is gesimuleerd vuur ideaal. Het maakt dat je niet naar een oefencentrum hoeft, maar op iedere locatie kunt trainen..

Dat geldt zowel voor brandweermensen als voor bedrijfshulpverleners. Zij moeten vooral leren alarmeren, ontruimen en inschatten met wat voor brandscenario ze te maken hebben. Juist daar speelt gesimuleerd vuur een belangrijke rol.

Christian Borgers geeft een actueel voorbeeld: “De simulatie van een thermal runaway – een ontsporende batterij van een fiets of thuisbatterij. Zulke accu’s zijn tegenwoordig overal aanwezig en brengen serieuze risico’s met zich mee. Het gaat bij zo’n scenario niet alleen om het technisch doven van de vlammen, maar om het herkennen van het incident, het inschatten van de gevaren (zoals giftige rookgassen), het nemen van de juiste maatregelen en het veiligstellen van eventuele slachtoffers. Als een bevelvoerder die signalen herkent en zijn ploeg uit de gevarenzone houdt, is de oefening geslaagd. Het daadwerkelijke blussen is in zo’n geval ondergeschikt.”

Van rookmachines tot Pandora’s Box

Achter de schermen investeert FireWare al meer dan twintig jaar in productontwikkeling. Gesimuleerd vuur ontstaat uit rook en licht, aangevuld met realistische geluiden. Met de Pandora’s Box kan een oefenleider eenvoudig – zelfs via de smartphone – vlammen, rook en geluidseffecten bedienen.  

“Dynamisch ensceneren betekent dat je kan inspelen op een veranderende situatie tijdens de training, zoals bijvoorbeeld wanneer door extra zuurstof de brand oplaait. 

We gebruiken ook technieken die uit de evenementenindustrie komen. 

Er zit dus een heel team met een “electronica lab” specialisme op de achtergrond, die de hardware en software hiervoor ontwikkelen.

Alles moet perfect werken en oefenmateriaal voor de brandweer moet ook nog eens oerdegelijk zijn “ geeft Christian Borgers nog mee.

Daarnaast ontwikkelt FireWare een breed scala aan hulpmiddelen: van oefenpoppen en gasgestookte vuurhaarden tot scenario’s en scripts die helpen om ook tegenspel geloofwaardig neer te zetten.

FireWare deelt zijn expertise niet alleen via producten, maar ook via de Simulation Academy, een online platform vol gratis informatie. Hier vinden gebruikers onder meer de Safety Library: een uitgebreide bibliotheek met symbolen voor oefeningen en presentaties. Daarnaast biedt de Academy how-to video’s en kant-en-klare scenario­kaarten, bijvoorbeeld voor incidenten met gevaarlijke stoffen.

Wat deze scenario’s bijzonder maakt, is de nadruk op enscenering. FireWare geeft tips over hoe je met eenvoudige middelen – van eigen producten tot alledaagse materialen uit de supermarkt – een oefening realistisch kunt maken. Ook tegenspel komt aan bod: niet zomaar een collega die “even de ambulance of de officier van dienst speelt”, maar goed uitgeschreven scripts die geloofwaardig gedrag en reacties beschrijven. Zo helpt FireWare oefenleiders om hun scenario’s naar een hoger niveau te tillen.

Spelenderwijs leren

Het inzetten van beleving beperkt zich niet tot professionals. FireWare werkt ook mee aan brandveilig leven-projecten: escaperooms, mobiele installaties en risk factories waar burgers – van kinderen tot ouderen – leren omgaan met risico’s. 

“Het gaat heel erg over gedragsveranderingen, hoe neem je ze mee in dit verhaal, zodat ze thuisgekomen er echt iets mee gaan doen”, vindt Christian Borgers.

“Spelvormen werken uitstekend om te leren. Maar de vorm moet wel aangepast worden aan de doelgroep. Bij kinderen moet moet de boodschap vooral duidelijk zijn. Bij ouderen moeten we voorzichtiger zijn: wat voor een dertiger spannend is, kan voor een tachtiger traumatiserend zijn. Daar zoeken we naar de juiste balans.” 

Conclusie

FireWare bewijst dat theatertechniek en brandveiligheid hand in hand gaan. Door rook, licht, geluid, geur én slimme decors in te zetten, worden oefeningen meer dan een routine: ze worden een levensechte ervaring. En precies dat maakt het verschil tussen oefenen en écht voorbereid zijn.

Ludo Vanroy

^[1] Zie artikel FFM98 : Securitas lanceert de eerste duurzame vrachtwagen voor brandblusopleidingen

https://www.fireforum.be/magazine/securitas-lanceert-de-eerste-duurzame-vrachtwagen-voor-brandblusopleidingen