Brandveiligheid onder de Schelde

Vernieuwde ventilatie voor de Waaslandtunnel

Renoveren in een tunnel die al meer dan 90 jaar in gebruik is, vraagt om meer dan alleen nieuwe technieken. Het vraagt om maatwerk, een grondige voorbereiding en vooral: veiligheid als uitgangspunt. In de Waaslandtunnel in Antwerpen werd het bestaande ventilatiesysteem volledig vernieuwd, in opdracht van het Agentschap Wegen en Verkeer. Een belangrijk onderdeel daarvan is de mogelijkheid om bij een incident rook gericht af te voeren en zo de omstandigheden voor tunnelgebruikers en hulpdiensten te verbeteren.

De Waaslandtunnel, beter bekend als de Konijnenpijp, is sinds 1933 een vaste waarde in het Antwerpse verkeersnetwerk. Met haar 93 dienstjaren is het de oudste voertuigentunnel van België. Tegelijkertijd is de tunnel nooit ontworpen voor de verkeersstromen en de veiligheidsinzichten van vandaag. In afwachting van een toekomstige totaalrenovatie waren daarom verschillende ingrepen noodzakelijk om een veilige doorgang te blijven garanderen.

Een van de meest ingrijpende maatregelen was de volledige vernieuwing van het ventilatiesysteem.

Ventilatie als onderdeel van tunnelveiligheid

Ventilatie in een tunnel heeft meer dan één functie. In normale omstandigheden zorgt het systeem voor de noodzakelijke luchtverversing. Bij een incident verandert de functie echter fundamenteel: dan moet het systeem bijdragen aan de beheersing en afvoer van rook.

Bij een tunnelbrand is rook immers minstens even bepalend voor de veiligheid als de vlammen zelf. Rook kan het zicht sterk beperken, vluchtwegen bemoeilijken en de omstandigheden voor aanwezige personen en hulpdiensten snel verslechteren.

Een performant ventilatiesysteem moet daarom niet alleen voldoende lucht kunnen verplaatsen, maar ook onder specifieke omstandigheden gecontroleerd kunnen worden ingezet. De vernieuwde installatie in de Waaslandtunnel is opgebouwd rond een dwarsventilatiesysteem, waarbij toevoer- en afzuigventilatoren verspreid over verschillende schachten worden ingezet. In totaal werden 42 afzuigkleppen in het nieuwe systeem geïntegreerd. Hierdoor kan de rookafvoer meer locatiegericht worden aangestuurd.

Maatwerk in een bestaande structuur

Een nieuw systeem ontwerpen in een nieuwbouwomgeving is één zaak. Een bestaand ventilatiesysteem vervangen in een tunnel uit de jaren 1930 is van een heel andere orde.

De beschikbare ruimte, bestaande constructies, technische schachten en aansluitingen bepalen in belangrijke mate wat mogelijk is. Bovendien moet nieuwe technologie worden ingepast zonder de bestaande structuur onnodig te belasten of aan te passen.

Dat maakte maatwerk tot een essentieel onderdeel van het project.

Voor het ventilatiegedeelte werd onder meer een beroep gedaan op TROX voor de levering van geluiddempers en op maat gemaakte ontrokingskleppen. Die componenten maken deel uit van het grotere ventilatieconcept en moeten betrouwbaar functioneren binnen een installatie waarin hoge luchtdebieten, beperkte beschikbare ruimte en specifieke veiligheidseisen samenkomen.

Vooral de ontrokingskleppen vormen daarbij een belangrijk onderdeel van het rookbeheersingssysteem. Ze maken het mogelijk om de afzuiging gericht te organiseren en zo de rookafvoer te ondersteunen wanneer zich een incident voordoet.

Brandveiligheid vraagt betrouwbaarheid

In een gewone ventilatie-installatie is de beschikbaarheid van componenten belangrijk. In een tunnelomgeving krijgt betrouwbaarheid een bijkomende dimensie.

Bij een incident moeten de verschillende onderdelen van het systeem hun functie kunnen vervullen op het moment dat ze het meest nodig zijn. Ventilatoren, kleppen, aandrijvingen, detectie, besturing en voeding moeten daarom als één geïntegreerd veiligheidssysteem worden beschouwd.

De vernieuwde Waaslandtunnel combineert daarom nieuwe toevoer- en afzuigventilatoren met de nieuwe afzuigkleppen en bijkomende technische voorzieningen. Voor de hoge capaciteit van het ventilatiesysteem werden ook noodgeneratoren voorzien.

Dit illustreert een belangrijk principe binnen tunnelveiligheid: brandveiligheid is geen afzonderlijk product of één enkele technische installatie. Het is het resultaat van verschillende systemen die op het juiste moment en onder de juiste omstandigheden moeten samenwerken.

Ook geluid is een veiligheidsfactor

De primaire doelstelling van de renovatie was veiligheid, maar een tunnelventilatiesysteem brengt uiteraard ook akoestische uitdagingen met zich mee.

Grote ventilatoren en hoge luchtdebieten produceren aanzienlijke geluidsniveaus. Geluiddempers moeten daarom een goede akoestische prestatie combineren met een zo laag mogelijk drukverlies. Dat is belangrijk om de energie-efficiëntie en de beschikbare ventilatiecapaciteit niet onnodig te belasten.

In de Waaslandtunnel werden hiervoor geluiddempers geïntegreerd in het ventilatiesysteem. De combinatie van ventilatiecapaciteit, akoestiek en beschikbare ruimte maakte ook hier een projectspecifieke benadering noodzakelijk.

Het toont aan dat een tunnelinstallatie verschillende eisen tegelijk moet verenigen: voldoende capaciteit, betrouwbare werking, brandveiligheid, rookbeheersing, akoestisch comfort en een haalbare integratie in de bestaande infrastructuur.

Een investering die verder kijkt dan vandaag

De vernieuwde ventilatie vormt geen eindpunt. De werken kaderen in een bredere aanpak om de Waaslandtunnel veilig te blijven gebruiken in afwachting van een toekomstige totaalrenovatie. Die totaalrenovatie wordt ondertussen verder voorbereid door het Agentschap Wegen en Verkeer.

Toch is de vernieuwing van het ventilatiesysteem vandaag al een belangrijke stap. Door de luchtverversing te moderniseren en de rookafvoer bij incidenten beter te kunnen sturen, wordt de tunneltechnische infrastructuur aangepast aan de huidige veiligheidsnoden.

De Waaslandtunnel toont daarmee hoe belangrijk het is om bij renovatieprojecten verder te kijken dan het vervangen van verouderde componenten. Zeker bij brandveiligheidskritische infrastructuur moet de volledige keten worden bekeken: van ventilatie en rookafvoer tot detectie, sturing, noodvoorzieningen en de praktische inzetbaarheid voor hulpdiensten.

“Onder de Schelde verandert de techniek misschien niet meteen wat de weggebruiker ziet. Maar wanneer er zich een incident voordoet, kan precies die techniek het verschil maken.”

Olivier Schittecatte

Business Consultant Trox