Brandrisicoanalyse: een plan van aanpak

Inleiding 

Brandrisicoanalyse is een essentieel aspect binnen de bredere context van Welzijn op het Werk, maar het wordt vaak als een complexe en tijdrovende taak beschouwd. Een praktische en gestructureerde aanpak is daarom onmisbaar om vooruitgang te boeken in kleine, maar zichtbare stappen.

De brandrisicoanalyse (BRA) is een belangrijk hulpmiddel bij het waarborgen van de brandveiligheid in gebouwen. Het biedt een planmatige aanpak die helpt bij het identificeren van brandrisico’s en het bepalen van de prioriteiten voor preventie en bescherming. Dit artikel belicht de belangrijkste stappen en methoden voor het uitvoeren van een doeltreffende brandrisicoanalyse, gebaseerd op inzichten uit een presentatie van Bart Vanbever voor Fireforum en PREBES.

Het kader en de voorbereiding

Een brandrisicoanalyse begint met een goede voorbereiding. Voordat je start met het toepassen van een specifieke methode, is het cruciaal om stil te staan bij de reden voor de analyse. 

Vaak wordt een BRA uitgevoerd om aan wettelijke verplichtingen te voldoen, maar dit zou niet de enige drijfveer mogen zijn. Een BRA moet helpen om de juiste beslissingen te nemen wat betreft investeringen en prioriteiten.

Brandveiligheid heeft niet alleen betrekking op de bescherming van personen (aanwezigen en hulpverleners) maar ook op gebouwen en goederen, de bedrijfscontinuïteit en zelfs het milieu. 

Een heldere formulering van de doelstellingen is daarom een belangrijke eerste stap. Zo is bijvoorbeeld “we willen geen slachtoffers” een te onduidelijke doelstelling om mee te kunnen werken. Laten we een bedlegerige patiënt in een ziekenhuiskamer als voorbeeld nemen met een begin van brand in die ziekenhuiskamer. Wat bedoelen we dan precies met “geen slachtoffers”? Willen we de gevolgen voor de patiënt beperken tot een lichte rookintoxicatie of (om het andere uiterste te nemen) aanvaarden we het overlijden van deze patiënt? De technische en organisatorische middelen die we moeten inzetten, zullen voor beide doelstellingen sterk verschillen. 

Kortom, neem de tijd om goed te overleggen over wat een correcte doelstelling kan zijn. Je zal zo eveneens moeten specifiëren wat aanvaardbare gevolgen zijn bijvoorbeeld op het vlak van de kosten van mogelijke schade, milieueffecten (bijvoorbeeld investering in bluswateropvang), gevolgen voor een bepaalde doelgroep,…

De BRA zelf wordt voor elke doelstelling afzonderlijk uitgevoerd. Tegelijk verschillende doelen nastreven werkt ook hier niet.

Daarnaast moet rekening gehouden worden met de beschikbare middelen, zoals de competenties van het team, de beschikbare tijd, en de toegang tot relevante informatie. Het betrekken van interne of externe experts kan helpen om een completer beeld te krijgen en objectieve resultaten te waarborgen.

De structuur van de brandrisicoanalyse

Een goede brandrisicoanalyse volgt een gestructureerd proces, waarbij verschillende stappen doorlopen worden:

1. Doel en aanvaardbaarheidscriteria

Wat willen we analyseren? Brandgevaar, personeel, machines, financiële aspecten? Wat zijn aanvaardbare verliezen?

2. Inventarisatie van gevaren en risico’s: Hierbij worden alle potentiële brandgevaren in kaart gebracht, zoals de aanwezigheid van brandbare materialen, ontstekingsbronnen en de zuurstoftoevoer.
3. Analyse en evaluatie: In deze fase worden de geïdentificeerde risico’s geanalyseerd op basis van hun ernst en waarschijnlijkheid. Het doel is om de brandrisico’s te kwantificeren en te bepalen welke maatregelen nodig zijn om deze risico’s te minimaliseren.
4. Implementatie van maatregelen: Op basis van de analyse worden preventieve en beschermende maatregelen voorgesteld en ingevoerd. Hierbij kan gedacht worden aan organisatorische maatregelen, zoals het opstellen van evacuatieplannen, of technische oplossingen, zoals brandblussystemen en compartimentering.
5. Evaluatie en bijsturing: Een brandrisicoanalyse is geen eenmalige oefening. Het is belangrijk om de situatie regelmatig te herzien en nieuwe inzichten en ontwikkelingen mee te nemen in de analyse. Zo blijft de brandveiligheid gewaarborgd.

Valkuilen en aanbevelingen

Hoewel het uitvoeren van een brandrisicoanalyse op papier relatief eenvoudig lijkt, zijn er enkele veelvoorkomende valkuilen:

• Te veel vertrouwen op een enkele methode: elke methodes heeft zijn voor- en nadelen maar geen enkele methode is voor alles toepasbaar. Een te grote afhankelijkheid van één methode kan leiden tot blinde vlekken.
• Kostenargumenten: Het kan verleidelijk zijn om brandveiligheidsmaatregelen te verwerpen vanwege de kosten. Het niet uitvoeren van deze maatregelen kan op de lange termijn nog kostbaarder zijn, zeker wanneer er sprake is van een calamiteit.
• Legale maar onveilige situaties: Het is mogelijk om wettelijk in orde te zijn zonder daadwerkelijk een veilige situatie te creëren. Wetgeving biedt een basis, maar het is aan de organisatie om verder te kijken naar wat echt nodig is voor optimale veiligheid. Een wetgever kan immers niet alle situaties voorzien.

Methoden voor Brandrisicoanalyse

Er zijn verschillende methoden beschikbaar om een brandrisicoanalyse uit te voeren. De keuze voor een methode hangt af van de specifieke situatie en de beschikbare middelen. Het is belangrijk om meerdere methodes te leren gebruiken en telkens de meest geschikte methode te selecteren voor een bepaalde analyse.

Hieronder worden enkele veelgebruikte methoden kort besproken:

• Checklists: Deze bieden een eenvoudige manier om basisaspecten van brandveiligheid te controleren. Hoewel ze makkelijk in gebruik zijn, bieden ze geen volledige garantie. Wat niet in de lijst staat, heeft men ‘niet gezien’. Een checklist op zich is bovendien niet altijd een volwaardig risicoanalysetool. Elementen zoals waarschijnlijk en gevolgen, aanvaardbaarheid van het risico, enz. moeten daarom verwerkt zijn in de checklist.
• Prebes-methode: Een gestructureerde aanpak waarbij gebruik wordt gemaakt van Excel-tools om brandrisico’s in kaart te brengen. Dit is een handige ‘instapmethode’ die toelaat relatief vlot een eerste zicht te krijgen op de brandrisico’s.
• FRAME (Fire Risk Assessment Method for Engineering): Dit is een methode die werkt met 85 parameters en waarbij de resultaten reproduceerbaar zijn. De methode is gebaseerd op jarenlange ervaring maar is niet wetenschappelijk gevalideerd. De resultaten geven wel een goed vergelijkingspunt voor brandveiligheidsrisico’s binnen een bepaalde context.
• ISO-normen 16732 en 16733: Deze normen beschrijven in essentie het opbouwen van een gevolgenboom startend vanuit een begin van brand en gekaderd in een welomschreven aanpak. Deze methode laat zowel een kwantitatieve als een kwalitatieve aanpak toe. Uit de praktijk blijkt de meerwaarde vooral uit het inzicht dat door deze methode verworven wordt in de samenhang van de brandveiligheidsmaatregelen (technisch en organisatorisch).

Besef dat de objectiviteit van een (kwalitatieve) risicoanalyse evenredig is met de inspanningen qua tijd, details, parameters en werkuren.

Basisaanpak

En hoe zetten we dit nu om in een praktische aanpak?

Via deze link kan je een excel-bestand downloaden waarmee je vrij aan de slag kan. Je kan en mag de tabel dus aanpassen aan jouw inzichten en organisatie.

Deze tabel helpt bij het organiseren van de BRA via een inventaris met wat extra’s richting brandscenario’s en planning van BRA’s.

Het idee is dat je de tabel aanvult vertrekkende vanuit de verschillende plaatsen (lokalen, zones, compartimenten, …) in en rondom je gebouwen. Daaraan kan je informatie toevoegen over b.v. mogelijke periodes van begin van brand, de branddriehoek, de aanwezige personen, de waarde van de inhoud, enz.

Via keuzelijstjes (die je zelf kan aanpassen) word je daarbij begeleid. Met de handige filter en sorteerfunctie van excel kan ‘in- of uitzoomen’ op delen van de tabel zonder het overzicht te verliezen.Een tip: start met ruwe data en verfijn stap voor stap waar dit nodig is. Voorbeeld: bij een eerste benadering kan je vermelden dat de brandlast ‘hoog, gemiddeld of laag’ is. Later kan je dit als dat nodig blijkt, omzetten naar cijfers in b.v. MJ of MJ/m².

Zo bouw je stap voor stap aan dashboard dat je helpt te beslissen welke situaties (een lijn in de tabel) je verder gaat analyseren en welke niet. Je kijkt bijvoorbeeld naar situaties die identiek zijn of zeer gelijkaardig en kiest er 1 uit voor verdere analyse. Een triviaal voorbeeld: 1 kamer op de bovenste verdieping en met de langste evacuatieweg goed analyseren zal interessanter zijn alle 100 kamers van een hotel analyseren.

De bedoeling is dat je de omvangrijke taak van een BRA voor een organisatie ‘gestructureerd en planmatig’ kan aanpakken met telkens een duidelijke spoor van hoever je hiermee staat.

Conclusie

Brandveiligheid vraagt om een planmatige en dynamische aanpak. Een effectieve brandrisicoanalyse is essentieel om de veiligheid van personen, gebouwen en goederen te waarborgen en om bedrijfscontinuïteit te garanderen. Door gebruik te maken van gestructureerde methoden en regelmatig de situatie te evalueren, kan de brandveiligheid continu verbeterd worden. Het blijft daarbij belangrijk om verder te kijken dan de wettelijke verplichtingen en te streven naar een veilige omgeving die voldoet aan de specifieke behoeften van het bedrijf of de organisatie.

Het uiteindelijke doel is om door middel van overleg en samenwerking met preventieadviseurs en andere experts een pragmatische, haalbare en effectieve brandveiligheidsstrategie te ontwikkelen die niet alleen voldoet aan de regelgeving, maar ook daadwerkelijk een veilige omgeving creëert.

Wens je meer informatie hierover? Dan kan je het webinar van Bart Vanbever hierover opnieuw beleven via deze link:

https://www.fireforum.be/nieuws/webinars-on-youtube

Bart Vanbever

Senior Expert Fire Safety